Google ve Cookie (Çerezler)
Çerezler namı diÄŸer cookieler, temel olarak bir sayfayı ziyaret eden kiÅŸinin ikinci kez geldiÄŸinde tanınmasını saÄŸlayan internet eklentileridir. Nasıl çalışır? ÖrneÄŸin hurriyet.com.tr sitesini açtığınız zaman internet tarayıcınıza (internet explorer, firefox, opera) hurriyet.com.tr sunucuları tarafından bir çerez gönderilir. Bu çerez sizin bilgisayarınıza gönderildikten sonra artık size sanal bir kimlik verilmiÅŸtir. Kimlik kelimesi bu kavramı açıklamak için biraz ağır kaçabilir. Bilgisayarınıza çerez gönderildikten sonra size kimlik mi yoksa baÅŸka birÅŸey mi verilmiÅŸ derecelendirmesi kelimelere kalır ama ekledikleri kodlar sayesinde arkanızda iz bırakmanızı saÄŸlayabilecek biÅŸey olduÄŸunu söyleyebilirim. Nasıl bir iz? Bu iz tabiki temel olarak sizin hangi sayfaları dolaÅŸtığınız ile ilgilidir. Böylelikle ayrıntılı ziyaretçi profili ve istatistikleri çıkartılabilir. ÖrneÄŸin, hürriyet gazetesini ziyaret eden ziyaretçilerin %40′ı (varsayım) ana sayfayı açtıktan sonra, ilk manÅŸetteki habere tıklamaktadır. Hmmm, o zaman Hürriyet olarak ben ne yapmalıyım? Ä°lk manÅŸette gündemi sarsıcı, benim vermek istediÄŸim mesajı içerecek türde haberleri yayınlamalıyım. Bu kararı varsayımla da yapabilirsiniz, ama en saÄŸlıklısı istatistiki deÄŸerlere göre hareket etmektir. Şöyle bir benzetme daha yapayım. Bilgisayarınıza kopyalanan veriyi sizin hakkınızda tutulan bir dosya gibi düşünebilirsiniz. İçine siz bilgi koydukça daha deÄŸerleniyor ve anlam kazanıyor. Hürriyet gazetesi örneÄŸinden devam edelim. Sitelerini ziyaret ettiniz, saÄŸa sola tıkladınız haberleri okudunuz. Bu haberleri okurken belli bir çizgi izlemiÅŸ olabilirsiniz, olmayabilirsiniz. Yazıları okudunuz bir tanesine takıldınız ve yorum yapmaya karar verdiniz ve yorumcu profili oluÅŸturdunuz. Bilgilerinizi verdiÄŸiniz anda odada ışıklar yanmaya baÅŸlar. Artık bundan önce ziyaret ettiÄŸiniz sayfalar ve oluÅŸturduÄŸunuz profil Hürriyet için nasıl birisiyle muhatap olduklarını ifade etmek için yeterlidir.
Hürriyetin benim için tuttuğu verilere buradan bakabilirsiniz (özel kısımları xxx olarak kapattım):
Hürriyet gazetesinin yakasını bırak be adam dediğiniz duyar gibiyim 
Bıraktım bıraktım, gelelim Google’a. Yukarıdaki örnek Google’ın yaptıklarına kıyasla solda sıfır kalır. Neden? Google’da yaptığınız her arama, google için para manasına geliyor. Birileri sizin aramalarınıza para ödemek istiyor. Dolayısıyla siz kimsiniz? nerdensiniz? ne iÅŸ yaparsınız? ne ararsınız? ne kadar sıklıkta arama yaparsınız? hangi siteleri ararsınız? hangi kelimeleri kullanırsınız? hangi siteleri ziyaret edersiniz? bunların hepsi Google için milyarlarca dolarlık bir marketi ifade etmektedir.
Google’ın çerezleri kullanıp kullanmadığıyla ilgili bir örnek veriyim. Google Adsense (google’ın reklam programı) konusuyla ilgili geçenlerde bir arkadaşım kendi sitesindeki reklamlara fazla tıkladığından dolayı bloklandığını, sonra baÅŸka birisi üzerinden hesap açtığını ve Google’ın bunu kesinlikle tespit edemeyeceÄŸi metodlar uyguladığını anlattı. Anlattığı metodları biliyorum ve geçerliliÄŸin doÄŸruluÄŸu adına ben de altına imzamı atarım. Ama ne oldu? Google 3.kiÅŸi üzerinden açtığı hesabın izini arkadaşıma kadar sürüp yeni hesabını da birkaç ay içinde kapattı. Peki nasıl yaptı bunu? Çerezler
Google çereze örnek:
PREF=ID=28face613556316e
TM=1184620070
LM=1184620070
S=DkEaab7_F7PtM3ZX
Ama nasıl? Google; gmail, adsense, adwords ve daha birçok hizmetini bir noktaya baÄŸladı ama saniyede milyonlarla ifade edilen miktarda gelen veriyi nasıl iÅŸleyebilecek? Siz ali veli deyip google’da arattığınız bilmem ÅŸu kadar milyon sonucu saniyeden kısa sürede nasıl listeleyecek? Bu aramalara cevap verirken, reklam hizmetlerini, email hizmetlerini nasıl yürütebilecek? Açıklayalım
Google sunucu dünyasının en güçlü bilgisayarlarını üreten Sun ile 2005 yılında ortaklık anlaÅŸması imzaladı. AnlaÅŸmaya göre Google bütün sunucu ihtiyacını Sun ile hallediyor buna karşılık Sun Google’ın Toolbarını Java ve diÄŸer yazılımlarına ek olarak kullanıcıları yükletmek suretiyle destekliyor. Neden Google Toolbar? Google’ın adsense reklam programında, Google Toolbar’lı Firefox yüklenmesine vesile olan webmasterlara neden 1$ ödüyor? Söyleyelim. Google Toolbar’ın cookie (çerez) den neredeyse hiç farkı yoktur. Google Toolbar ilk yüklendiÄŸinde sadece arama yapmada kullanıldığı zaman birÅŸey ifade etmiyor. Ama örneÄŸin Pagerank seçeneÄŸini aktif hale getirirseniz, ziyaret ettiÄŸiniz bütün siteler Google’a sadece size atanmış bir kimlik bilgisi (ID) ile gönderiliyor. Bookmark, History gibi servisleri aktif ettiÄŸiniz zaman Google size sorar: Bilgilerinizin bir kısmı araÅŸtırmalar için kullanılabilir. Tabi bu araÅŸtırmalar nedir bilmiyoruz. Bu araÅŸtırmaların amacı nedir bilmiyoruz çünkü bu kısım iÅŸ sırrı oluyor.
Velhasıl gelelim. Google’da yaptığınız her bir arama, arama sonucunda tıkladığınız her bir sayfa Google tarafından takip edilmekte. Bu verileri takip etmek için de Google’ın bilgisayarınıza gönderdiÄŸi çerezin içine yerleÅŸtirdiÄŸi ve sadece size atanmış kimlik bilgisi (ID) kullanılmakta. Yaptığınız aramalar bulunduÄŸunuz coÄŸrafyayla, gündemle birçok konuyla eÅŸleÅŸtiriliyor. Google’da oluÅŸturduÄŸunuz profile göre Google News (google haber) sayfasında size uygun gündemler seçiliyor. Bundan önce tıkladığınız sonuçlara göre, Google’ın sizin tıklayacağınızı düşündüğü sayfalar üst sıralarda gösteriliyor. Bu profil oluÅŸumu devam edip dururken, Gmail yada benzeri bir Google hizmetinde hesap açarsanız artık resmen sizin siz olduÄŸunuz Google tarafından öğrenilmiÅŸ oluyor.
Bundan niye rahatsız olayım diye düşünebilirsiniz ama burda da birçok nokta var. Sizin hakkınızda öğrenilen verilerin ne amaçla tutulduÄŸunu bilmiyoruz. Bu verilerin ne için kullanıldığını arama yaptığınız zaman farklı sonuçlar görerek, Google’ın bazı hizmetlerini kullandığınız zaman size göre sonuçlar üretilmesiyle görebiliyoruz. Ama hepsi bu kadar! Bunun yanında Google’ın Amerika devletine ve CIA’ye karşı sorumlukları var. Bundan önce Google, çocuklarla ilgili ahlaksız arayışlar içinde bulunanları polise vermek suretiyle yargıya yardımcı oldu. Bu yardımların sadece bununla sınırlı olup olmadığı, arama yapan kiÅŸileri kimin menfaatine göre suçlu bulup bulmadıklarını bilmiyoruz.
Google geçtiÄŸimiz günlerde, bu konuda oluÅŸan spekülasyonlardan dolayı bundan önce 2038 yılına kadar ziyaretçilerin bilgisayarında tuttuÄŸu cookie (çerez) bilgisini, 2 yıl ile sınırlandırma kararı aldı. EÄŸer 2 yıl süresince Google’da arama yapmayıp, 2 yılın sonunda arama yaparsanız o gün Google sizi ilk defa tanımış gibi hareket ediyor. Neye yarıyacaksa
Google’ın bizi ve özel hayatımıza müdahele olabilecek etkilerini nasıl durdurabiliriz? Bunun için Google’dan sizin kim olduÄŸunuzu saklayabilecek ve Firefox üzerine eklenti olarak eklenebilecek CustomizeGoogle kullanabilirsiniz. Ben de bu yazıyı yazmaya baÅŸladığım zaman bu eklentiyi bulduÄŸum için ne kadar iÅŸ görür bilemiyorum. Yazıyı çözümsüzlük ve alternatifsizlikle bitirmek yerine böyle bir araçtan bahsetmek istedim.
Benzer yazılar:
Mart 24th, 2008 at 1:49 pm
bir sunum için araştırma yapıyordum. yararlı oldu teşekkür ederim
Mayıs 6th, 2008 at 7:54 pm
neden olmuyor anlamadım